Çene Eklemi ve Diş Sıkma
Diş Aşınmaları
Diş aşınması, çürükten farklı olarak bakterilerden kaynaklanmayan, diş dokusunun zamanla kaybolmasıdır. Diş sıkma ve gıcırdatma, asitli içecekler veya reflü gibi asit maruziyeti ve sert fırçalama çoğu zaman birlikte rol oynar. Kaybedilen mine geri gelmez; bu yüzden önce nedeni bulmak ve ilerlemeyi durdurmak, ardından gerekiyorsa en koruyucu yöntemle onarmak gerekir.
Medikal kontrol: Dr. Taylan Akça. Son güncelleme: 15 Kasım 2026.
Diş aşınmasının türleri nelerdir?
- Atrizyon (dişlerin birbirine sürtünmesi): Dişlerin birbirine sürtünmesiyle olur; diş sıkma ve gıcırdatmada belirginleşir. Kesici kenarlar düzleşir, dişler kısalır.
- Asit erozyonu: Diş yüzeyinin asitle kimyasal olarak yumuşayıp aşınmasıdır. Dış kaynaklar asitli içecekler, meyve suları, sporcu içecekleri ve sirkeli yiyeceklerdir; iç kaynaklar reflü ve sık kusmadır. Yüzeyler parlak, çukurlaşmış ve sarımsı görünür.
- Abrazyon: Sert fırça, yanlış fırçalama tekniği veya aşındırıcı ürünlerle, özellikle diş eti sınırında oluşan aşınmadır.
Avrupa Konservatif Diş Hekimliği Federasyonu'nun konsensüs raporu, erozif aşınmanın kimyasal ve mekanik etkilerin birleşimiyle ilerlediğini ve tüm nedenlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.
Hangi belirtiler aşınmaya işaret edebilir?
- Ön dişlerin kısalması veya kenarlarının saydamlaşması, ufalanması
- Azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde çukurcuklar
- Dişlerin sararmış görünmesi (alttaki dentinin açığa çıkması)
- Sıcak, soğuk veya ekşiye hassasiyet
- Eski dolguların diş yüzeyinden yükselmiş gibi görünmesi
- Diş eti sınırında kama şeklinde oluklar
Neden erken fark etmek önemli?
Başlangıçta yalnızca yüzey parlaklığı veya küçük düzleşmeler görülür. Aşınma ilerledikçe dentin açığa çıkar ve aşınma hızlanabilir, hassasiyet artar, diş boyları kısalır ve kapanış değişir. Erken dönemde nedenin kontrolü, ileride daha kapsamlı restorasyon ihtiyacını azaltabilir.
Muayenede neler yapılır?
Aşınmanın yeri ve şekli, nedeni hakkında ipucu verir. Beslenme ve içecek alışkanlıkları, reflü belirtileri, fırçalama alışkanlıkları ve diş sıkma sorgulanır. Aşınmanın derecesi standart bir indeksle (BEWE) kaydedilir; fotoğraf ve dijital tarama ile zaman içindeki ilerleme ölçülebilir. Reflü şüphesinde gastroenteroloji değerlendirmesi önerilebilir.
Nasıl önlenir?
- Asitli içecekleri sık aralıklarla yudumlamak yerine öğün sırasında tüketmek; mümkünse pipetle içmek
- Asitli bir yiyecek veya içecekten sonra ağzı suyla çalkalamak; hemen ardından sert fırçalamamak
- Yumuşak fırça ve florürlü macun kullanmak; yatay ve bastırarak fırçalamaktan kaçınmak
- Şekersiz sakız ile tükürük akışını desteklemek
- Diş sıkma varsa değerlendirme yaptırmak; gerekirse gece plağı kullanmak
- Reflü şikâyetleri için hekime başvurmak
Tedavi seçenekleri
- Takip ve koruma: Hafif aşınmada nedenin kontrolü, florür uygulamaları ve düzenli kayıtla izlem çoğu zaman yeterlidir.
- Hassasiyet tedavisi: Hassasiyet giderici macun ve klinik uygulamalar.
- Minimal invaziv onarım: Kaybedilen dokunun diş aşındırmadan kompozit ile yerine konması. Avrupa konsensüsü aşırı aşınmada mümkün olduğunca eklemeli ve koruyucu tekniklerin tercih edilmesini önerir.
- Dolaylı restorasyonlar: İleri aşınmada onlay veya kronlar.
- Kapsamlı rehabilitasyon: Tüm dişlerde ileri aşınma ve kapanış yüksekliğinin azaldığı durumlarda, kapanışı da dikkate alan aşamalı bir plan gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Diş aşınması normal yaşlanma mı?
Yaşla birlikte belirli düzeyde aşınma beklenir. Yaşa göre fazla olan, hızla ilerleyen, hassasiyet veya işlev kaybı yaratan aşınma ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Asitli içecekler gerçekten aşınma yapar mı?
Sık asit maruziyeti mine erozyonuna katkıda bulunur. Belirleyici olan miktardan çok sıklık ve içecekle temas süresidir.
Aşınan mine geri gelir mi?
Hayır, kaybedilen diş dokusu kendiliğinden yenilenmez. Amaç ilerlemeyi durdurmak ve gerekirse kaybı restoratif olarak telafi etmektir.
Elektrikli fırça aşınmayı artırır mı?
Doğru kullanıldığında, özellikle baskı sensörlü modeller, aşırı bastırarak fırçalamayı önlemeye yardımcı olabilir. Önemli olan teknik ve uygulanan kuvvettir.
Gece plağı aşınmayı durdurur mu?
Diş sıkmaya bağlı mekanik aşınmada plak dişleri doğrudan temastan korur. Asit erozyonunu ise önlemez; asit kaynağının ayrıca ele alınması gerekir.
Reflü dişlerimi etkiler mi?
Evet. Mideden gelen asit özellikle üst dişlerin damak tarafında ve azı dişlerinde erozyona neden olabilir. Bazen ilk fark edilen bulgu dişlerdeki bu değişikliktir.
İlgili sayfalar
- Bruksizm / Diş Sıkma
- Kompozit Bonding
- Zirkonyum ve Porselen Kaplamalar
- Dijital Diş Hekimliği (taramalarla aşınma takibi)
Kaynaklar
- Carvalho TS, Colon P, Ganss C ve ark. Consensus report of the European Federation of Conservative Dentistry: erosive tooth wear — diagnosis and management. Clin Oral Investig. 2015;19(7):1557–1561. doi:10.1007/s00784-015-1511-7
- Loomans B, Opdam N, Attin T ve ark. Severe tooth wear: European consensus statement on management guidelines. J Adhes Dent. 2017;19(2):111–119. doi:10.3290/j.jad.a38102
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Raphael KG ve ark. International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. J Oral Rehabil. 2018;45(11):837–844. doi:10.1111/joor.12663
Tedavi süresi
Öncelik nedeni belirlemek ve ilerlemeyi durdurmaktır. Hafif aşınmada tedavi takip ve koruyucu önlemlerden ibaret olabilir. Restorasyon gerekip gerekmediği, madde kaybının miktarı ve işlev ile birlikte, zaman içindeki karşılaştırmalı kayıtlara göre belirlenir. Kompozit onarımlar çoğu zaman bir veya birkaç seansta; kapsamlı rehabilitasyonlar ise aşamalı olarak birkaç ayda tamamlanır.
Kimler için uygun olmayabilir
Neden kontrol altına alınmadan yapılan restorasyonların ömrü kısalabilir. Bu nedenle aktif reflü, yoğun diş sıkma veya devam eden asit maruziyeti varsa, kapsamlı restoratif tedaviye geçmeden önce bunların ele alınması gerekir. Hafif ve ilerlemeyen aşınmada restorasyon yapılması gerekmeyebilir.