Diş ve Diş Eti Sağlığı
Periodontoloji / Diş Eti Sağlığı
Diş eti hastalığı iki aşamada ilerler. İlk aşama olan diş eti iltihabı (gingivitis) doğru ağız bakımı ve profesyonel temizlikle genellikle tamamen geri döner. İlerlemiş aşama olan periodontitiste dişi taşıyan kemik de etkilenir; kaybedilen kemik kendiliğinden geri gelmez, ancak uygun tedavi ve düzenli takiple hastalık durdurulabilir ve dişler uzun yıllar korunabilir.
Medikal kontrol: Dr. Taylan Akça. Son güncelleme: 15 Kasım 2026.
Diş eti hastalığı nedir?
Dişlerin yüzeyinde her gün ince bir bakteri tabakası (plak) birikir. Plak düzenli temizlenmezse diş eti kenarında iltihap başlar: diş eti kızarır, şişer ve fırçalarken kanar. Bu tablo gingivitistir.
Bazı kişilerde iltihap zamanla diş eti ile diş arasındaki bağlantıyı ve dişi çevreleyen kemiği yıkmaya başlar. Diş ile diş eti arasında derin "cepler" oluşur; bu aşamaya periodontitis denir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2022 raporuna göre ileri diş eti hastalığı dünyada yaklaşık 1 milyar kişiyi etkiler ve erişkinlerde diş kaybının başlıca nedenlerinden biridir.
Hangi belirtiler fark edilmeli?
- Fırçalarken veya diş ipi kullanırken kanama
- Kızarık, şiş veya hassas diş eti
- Geçmeyen ağız kokusu ya da ağızda kötü tat
- Diş eti çekilmesi, dişlerin daha uzun görünmesi
- Dişler arasında yeni açılan boşluklar
- Dişlerde sallanma veya ısırışın değiştiği hissi
- Diş eti kenarından iltihap gelmesi
Periodontitis çoğu zaman ağrısız ilerler; bu yüzden belirtiler geç fark edilebilir. Sigara içen kişilerde nikotinin damar daraltıcı etkisi nedeniyle kanama daha az görülebilir ve hastalık gizli kalabilir.
Riski artıran durumlar nelerdir?
- Yetersiz ağız bakımı ve diş aralarının temizlenmemesi
- Sigara ve tütün kullanımı
- Kontrolsüz diyabet
- Ailede erken diş kaybı öyküsü (genetik yatkınlık)
- Gebelik gibi hormonal dönemler
- Diş eti büyümesine yol açabilen bazı ilaçlar
- Uzun süreli stres
Diyabet ile diş eti hastalığı arasındaki ilişki iki yönlüdür: kontrolsüz diyabet periodontitisi ağırlaştırır, periodontitisin tedavisi ise diyabetli bireylerde kan şekeri kontrolüne küçük ama anlamlı katkı sağlayabilir.
Muayenede neler yapılır?
Hekim her dişin çevresini ince, ölçekli bir aletle (periodontal sond) nazikçe ölçer. Cep derinliği, kanama, diş eti çekilmesi, dişlerin hareketliliği ve kemik seviyesi (röntgenle) kaydedilir. Bu bulgularla hastalık, 2017'de yayımlanan uluslararası sınıflandırmaya göre evre (I–IV) ve derece (A–C) olarak tanımlanır. Evre hastalığın ne kadar ilerlediğini, derece ise ilerleme hızını ve risk durumunu gösterir.
Tedavi nasıl ilerler?
Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun (EFP) kanıta dayalı kılavuzu tedaviyi basamaklar halinde tarif eder. Her basamak bir öncekinin sonucuna göre planlanır.
- Bakım ve risk faktörlerinin kontrolü. Kişiye uygun fırçalama ve ara yüz temizliği (ara yüz fırçası, diş ipi) öğretilir, diş eti üstündeki plak ve diş taşı temizlenir. Sigara bırakma ve diyabet kontrolü bu basamağın parçasıdır.
- Diş eti altı temizliği. Lokal anestezi altında cep içindeki diş taşı ve bakteri birikimi kök yüzeyinden temizlenir. Antibiyotikler rutin olarak kullanılmaz; yalnızca seçilmiş durumlarda düşünülür.
- Yeniden değerlendirme ve gerekirse cerrahi. İyileşme için birkaç hafta beklendikten sonra ölçümler tekrarlanır. Derin cepler devam ediyorsa temizlik tekrarlanabilir ya da cerrahi periodontal tedaviler (flep operasyonu, uygun vakalarda kemik kaybını onarmaya yönelik rejeneratif tedaviler) planlanabilir.
- Destekleyici periodontal tedavi. Hastalık kontrol altına alındıktan sonra düzenli kontroller ve profesyonel temizlikle sürdürülür. Bu basamak atlanırsa hastalığın tekrar etme riski artar.
Diş eti kanaması normal mi?
Hayır. Sağlıklı diş eti doğru fırçalamayla kanamaz. Tekrarlayan kanama çoğu zaman diş eti iltihabının ilk işaretidir. Kanamayı durdurmak için fırçalamayı bırakmak sorunu ağırlaştırır; nedenin değerlendirilmesi gerekir.
Diş eti çekilmesi geri gelir mi?
Çekilmenin nedenleri farklıdır: periodontitis, sert fırçalama, ince diş eti yapısı veya dişin kemik içindeki konumu. Çekilen diş eti kendiliğinden eski seviyesine dönmez. Önce neden kontrol altına alınır; uygun vakalarda diş eti grefti gibi cerrahi yöntemlerle açıkta kalan kök yüzeyi kısmen veya tamamen örtülebilir.
İmplant çevresinde de diş eti hastalığı olur mu?
Evet. İmplant çevresinde de plak kaynaklı iltihap gelişir: yalnızca yumuşak dokuyu etkileyen türüne peri-implant mukozit, kemik kaybının da eşlik ettiği türüne periimplantitis denir. Bilimsel bir derlemede implant hastalarının yaklaşık %43'ünde mukozit, %22'sinde periimplantitis bildirilmiştir (çalışmalar arasında büyük farklılıklar vardır). Geçmişte periodontitis geçirmiş olmak riski artırır. Bu nedenle implant tedavisinden önce diş eti sağlığının sağlanması ve implantların düzenli kontrolü önemlidir.
Tedavi sonrası kontrol ne sıklıkla olmalı?
Tek bir sabit aralık yoktur. Periodontitis tedavisi görmüş kişilerde kontrol aralığı risk durumuna göre genellikle 3 ile 12 ay arasında belirlenir. Diş eti sağlıklı ve risk düşük olduğunda kontroller genellikle yılda bir yapılır; çok düşük riskli kişilerde bu süre bir buçuk yıla kadar uzatılabilir. Önemli olan aralığın kendisi değil, takibin düzenli sürmesidir.
Sık Sorulan Sorular
Diş taşı temizliği dişlere zarar verir mi?
Uygun teknikle yapılan profesyonel temizlik mineyi aşındırmaz; diş taşı ve plak birikimini uzaklaştırır. Temizlik sonrası daha önce diş taşıyla örtülü olan kök yüzeyleri birkaç gün hassas olabilir; bu geçicidir.
Yılda kaç kez temizlik gerekir?
Risk durumuna göre değişir. Sağlıklı diş etinde genellikle yılda bir kontrol yeterlidir; periodontitis tedavisi görmüş kişilerde aralık 3–12 ay arasında belirlenir.
Derin temizlik ağrılı mı?
Diş eti altı temizliği lokal anestezi altında yapılır. Sonrasında bir iki gün hafif hassasiyet ve sıcak-soğuk duyarlılığı olabilir.
Sallanan bir diş kurtarılabilir mi?
Sallanmanın nedeni ve kalan kemik miktarı belirleyicidir. Bazı dişler tedaviyle sabitlenebilir ve uzun süre korunabilir; çok ileri kemik kaybında dişin korunması mümkün olmayabilir. Karar muayene ve röntgenle verilir.
Diş eti hastalığı bulaşıcı mı?
Bakteriler tükürükle aktarılabilir; ancak hastalığın gelişmesi kişinin bağışıklık yanıtına, ağız bakımına ve risk faktörlerine bağlıdır. Klasik anlamda bulaşıcı bir hastalık olarak değerlendirilmez.
Ağız gargarası tek başına yeterli mi?
Hayır. Gargara mekanik temizliğin yerini tutmaz. Bazı gargaralar belirli dönemlerde hekim önerisiyle yardımcı olarak kullanılabilir.
Kötü ağız kokusu diş etinden kaynaklanabilir mi?
Evet, diş eti hastalıkları ve dil üzerindeki birikim en sık nedenler arasındadır. Ağız kuruluğu ve ağız dışı nedenler (sinüzit, reflü gibi) de değerlendirilmelidir.
Gebelikte diş etim neden daha çok kanıyor?
Hormonal değişiklikler diş etinin plağa verdiği yanıtı artırır. Gebelik döneminde ağız bakımına ekstra özen gösterilmesi ve kontrol yaptırılması önerilir.
İlgili sayfalar
- Dental İmplant
- Diş Aşınmaları
- Ortodonti (yetişkinlerde ortodonti öncesi diş eti sağlığı)
- Blog: Ağız duşu yazısı
Kaynaklar
- Sanz M, Herrera D, Kebschull M ve ark. Treatment of stage I–III periodontitis — The EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2020;47(Suppl 22):4–60. doi:10.1111/jcpe.13290
- Papapanou PN, Sanz M ve ark. Periodontitis: Consensus report of workgroup 2 of the 2017 World Workshop. J Periodontol. 2018;89(Suppl 1):S173–S182. doi:10.1002/JPER.17-0721
- Sanz M, Ceriello A, Buysschaert M ve ark. Scientific evidence on the links between periodontal diseases and diabetes: Consensus report (IDF–EFP). J Clin Periodontol. 2018;45(2):138–149. doi:10.1111/jcpe.12808
- Herrera D, Berglundh T, Schwarz F ve ark. Prevention and treatment of peri-implant diseases — The EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2023;50(Suppl 26):4–76. doi:10.1111/jcpe.13823
- Derks J, Tomasi C. Peri-implant health and disease. A systematic review of current epidemiology. J Clin Periodontol. 2015;42(Suppl 16):S158–S171. doi:10.1111/jcpe.12334
- Dünya Sağlık Örgütü. Global oral health status report, 2022. Haber duyurusu
Tedavi süresi
Gingivitis çoğu zaman tek seanslık profesyonel temizlik ve evde bakımın düzeltilmesiyle 1–2 hafta içinde belirgin şekilde geriler. Periodontitis tedavisinin ilk iki basamağı genellikle birkaç seansta tamamlanır; yeniden değerlendirme için birkaç hafta beklenir. Ardından destekleyici tedavi ömür boyu süren düzenli kontrollerle devam eder.
Kimler için uygun olmayabilir / Dikkat edilmesi gerekenler
Periodontal tedavi hemen herkese uygulanabilir; ancak bazı durumlar planlamayı değiştirir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlar ilaçlarını kendi kendilerine kesmemeli, hekime bildirmelidir. Kontrolsüz diyabet, gebelik, bazı kalp kapakçığı hastalıkları ve baş-boyun bölgesine radyoterapi öyküsü tedavi öncesinde mutlaka paylaşılmalıdır. Gebelikte diş eti tedavisi genellikle ikinci üç aylık dönemde rahatlıkla yapılabilir.