
Kemik Yetersizse İmplant Yapılabilir mi?
Kemik yetersizliği implant tedavisini çoğu zaman imkânsız kılmaz; yalnızca planı ve süreyi değiştirir.
Kısa cevap: çoğu zaman evet
“Sizde kemik yok, implant olmaz.” Muayenehaneye gelen hastaların bir kısmı bu cümleyi daha önce bir yerde duymuş oluyor. Oysa kemiğin az olması, implant tedavisinin kapısını çoğu zaman kapatmaz. Yalnızca yolu değiştirir.
Bazı hastalarda eksik kemik, implantla aynı seansta tamamlanır. Bazılarında önce kemik oluşturulur, implant birkaç ay sonra yerleştirilir. Bazılarında ise kemik eklemeye hiç gerek kalmadan, daha kısa ya da daha ince bir implant yeterli olur.
Hangi yolun size uygun olduğu, kemiğin ne kadar ve hangi yönde eksildiğine bağlıdır. Bu yazıda kemiğin neden azaldığını, seçenekleri, süreleri ve riskleri sırasıyla anlatıyorum.
Kemik neden azalır?
Çene kemiği, dişi taşıdığı sürece hacmini korur. Diş çekildiğinde o bölgedeki kemik artık yük almaz ve vücut onu yavaş yavaş geri çeker. Kullanılmayan kasın incelmesine benzer bir süreçtir.
Bu kayıp sanıldığından hızlıdır. Yirmi çalışmayı bir araya getiren bir derlemeye göre, çekimden sonraki altı ayda kemik genişliğinin %29–63'ü, yüksekliğinin %11–22'si kaybedilir [1]. Kaybın büyük bölümü ilk üç ila altı ayda olur, sonrasında yavaşlar [1].
Kemiği azaltan başlıca nedenler şunlardır:
- Uzun süre dişsiz kalmak. Çekimin üzerinden yıllar geçtiyse kemik hem incelir hem alçalır.
- İlerlemiş diş eti hastalığı. Dişi tutan kemik, diş henüz ağızdayken erimeye başlar.
- Kök ucu iltihapları, kistler ve travma. Kemikte yerel boşluklar bırakabilir.
- Üst çenede sinüs boşluğu. Arka dişler kaybedildiğinde sinüs aşağı doğru genişleyebilir ve implant için kalan yükseklik azalır.
- Yıllarca kullanılan hareketli protezler. Altındaki kemiğe baskı yaparak erimeyi hızlandırabilir.
Buradan çıkan pratik sonuç şu: çekilen dişin yerini uzun süre boş bırakmak, ileride gereken işlemi büyütebilir.
Kemiğin yeterli olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kemiğin yeterliliği ağıza bakarak ya da tek bir panoramik filmle kesin olarak söylenemez. Panoramik film iki boyutludur; kemiğin yüksekliğini gösterir ama kalınlığını göstermez.
Bu yüzden implant planlamasında çoğunlukla üç boyutlu tomografi (CBCT) kullanılır. Tomografide şunlara bakılır:
- Kemiğin yüksekliği ve kalınlığı, milimetre düzeyinde
- Alt çenede sinir kanalına, üst çenede sinüs tabanına olan mesafe
- Kayıp yatay mı, dikey mi, yoksa ikisi birlikte mi
- Komşu dişlerin ve köklerin durumu
Bir nokta sıklıkla gözden kaçar: plan kemikten değil, dişten başlar. Önce yapılacak dişin nerede durması gerektiği belirlenir, sonra implantın o dişi taşıyabileceği konum aranır. Kemik o konumda yetersizse eksik olan tam olarak orada tamamlanır.
Aynı tomografiye bakan iki hekimin farklı planlar önermesi bu nedenle şaşırtıcı değildir. Çoğu vakada birden fazla geçerli yol vardır.
Kemik yetersizse seçenekler neler?
Beş temel yol vardır. Hangisinin seçileceğini kaybın miktarı, yönü ve bölgesi belirler.
1. İmplantla aynı seansta kemik eklemek
Kemik implantı sağlam tutacak kadar var, ama bir kenarda ince kalıyorsa eksik bölüm aynı seansta tamamlanabilir. İmplant yerleştirilir, açıkta kalan yüzeyi kemik grefti ile kapatılır ve üzeri ince bir zarla (membran) örtülür. Bu yönteme yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu denir.
Avantajı, ikinci bir cerrahi gerektirmemesidir. Yirmi çalışmayı kapsayan bir meta-analizde, kemiğin implantla aynı anda ya da önceden eklendiği vakalarda implantların ağızda kalma oranları benzer bulunmuştur [3].
2. Önce kemik, sonra implant
Kayıp daha büyükse implant ilk gün sağlam tutunamaz. Bu durumda önce kemik oluşturulur, iyileşme beklenir, implant ikinci aşamada yerleştirilir. Tedavi uzar, ama implant sağlam bir zemine oturur.
Burada kullanılan yöntemler arasında zarla örtülen toz greftler ve hastanın kendi çenesinden alınan küçük kemik blokları yer alır. Dikey kayıplar yatay kayıplara göre daha zordur ve sonucu daha az öngörülebilir.
3. Sinüs lifting (sinüs tabanı yükseltme)
Üst çenenin arka bölgesinde kemiğin hemen üzerinde sinüs boşluğu bulunur. Kalan kemik yüksekliği azsa sinüsün tabanındaki zar nazikçe kaldırılır ve altına kemik grefti yerleştirilir.
İki şekilde yapılabilir. Eksik az ise implant yuvasının içinden, küçük bir yükseltme ile. Eksik fazla ise yan duvardan açılan küçük bir pencereden. Yeterli kemik varsa implant aynı seansta konur; yoksa greftin olgunlaşması beklenir.
4. Kısa veya ince implant
Her eksik kemiğin tamamlanması gerekmez. Bazı vakalarda mevcut kemiğe uyan daha kısa veya daha ince bir implant, kemik ekleme işlemine alternatif olabilir.
Uluslararası bir uzlaşı raporu, 6 mm ve altındaki kısa implantları kemik yüksekliğinin azaldığı durumlarda geçerli bir seçenek olarak kabul eder [5]. Aynı rapor bu implantların sonuçlarının daha değişken olduğunu da belirtir: 1–5 yıllık takipte kısa implantlarda ağızda kalma oranı %86,7–100, standart implantlarda %95–100 aralığındadır [5].
Sinüs bölgesi için de benzer bir tablo vardır. Bir Cochrane derlemesi, kalan kemik 4–9 mm olduğunda sinüs lifting ile kısa implant arasında başarı açısından net bir fark gösterememiş, sinüs lifting yapılan bölgelerde ise daha fazla komplikasyon bildirmiştir [4].
5. Tam dişsiz çenelerde açılı implantlar
Tüm dişler eksikse, implantlar kemiğin en iyi olduğu ön bölgelere yerleştirilebilir ve arkadaki implantlara açı verilerek sinüs ve sinir bölgelerinden uzak durulabilir. Böylece bazı hastalarda büyük greft işlemlerine gerek kalmaz.
Çok ileri üst çene kayıplarında, elmacık kemiğinden destek alan özel implantlar da seçilmiş vakalarda gündeme gelir. Bu, deneyim ve uygun koşullar gerektiren ayrı bir cerrahidir.
Tam dişsizlikte tedavi seçenekleri için Tam Dişsizlikte İmplant Tedavileri sayfamıza, cerrahi yöntemlerin ayrıntısı için İleri İmplant Cerrahisi ve Kemik Uygulamaları sayfamıza bakabilirsiniz.
Eklenen kemik nereden gelir?
Hastaların en çok merak ettiği konulardan biri budur. Dört kaynak vardır ve çoğu zaman ikisi birlikte kullanılır.
| Kaynak | Nedir? | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|---|
| Kendi kemiğiniz | Çenenizin başka bir bölgesinden alınan kemik | Canlı hücre içerir, vücut tanır | İkinci bir cerrahi alan gerekir |
| İnsan kaynaklı greft | Doku bankalarında işlenmiş donör kemiği | İkinci cerrahi alan gerekmez | Miktarı ve temini merkeze göre değişir |
| Hayvan kaynaklı greft | İşlenerek yalnızca mineral iskeleti bırakılmış kemik | Yavaş erir, hacmi uzun süre korur | Hayvan kaynaklıdır; tercih etmeyen hastalar olabilir |
| Sentetik greft | Laboratuvarda üretilen kalsiyum fosfat türevleri | Biyolojik kaynak içermez | Davranışı ürüne göre değişir |
Greft malzemesi kalıcı bir dolgu gibi düşünülmemelidir. Görevi iskele olmaktır: vücudun kendi kemik hücreleri bu iskelenin içine doğru ilerler ve zamanla yeni kemik oluşturur.
Bir Cochrane derlemesi, çekim sonrası kemiği korumak için kullanılan farklı greft malzemeleri ve örtüler arasında klinik açıdan anlamlı bir üstünlük gösterememiştir [2]. Yani “en iyi greft” diye tek bir cevap yoktur; seçim bölgeye ve ihtiyaca göre yapılır.
Hangi kaynağın kullanılacağı işlemden önce sizinle konuşulur. Dini ya da kişisel nedenlerle tercih etmediğiniz bir kaynak varsa bunu hekiminize mutlaka söyleyin.
Süreç ne kadar uzar?
Kemik işlemi tedaviye birkaç hafta ile birkaç ay arasında süre ekler. Aşağıdaki süreler yaygın klinik uygulamayı yansıtan yaklaşık aralıklardır; kişiye ve bölgeye göre değişir.
| Durum | İmplant ne zaman konur? | Kalıcı dişe kadar yaklaşık toplam süre |
|---|---|---|
| Kemik yeterli | İlk seansta | 2–4 ay |
| Küçük eksik, aynı seansta greft | İlk seansta | 3–6 ay |
| Sinüs lifting, implant aynı seansta | İlk seansta | 4–8 ay |
| Sinüs lifting, implant sonradan | Greftten 4–9 ay sonra | 8–12 ay |
| Büyük eksik, önce kemik sonra implant | Greftten 4–9 ay sonra | 8–12 ay ve üzeri |
Bekleme dönemi boş geçmek zorunda değildir. Çoğu hastada bu sürede geçici bir diş ya da protez kullanılır; hangi türün uygun olduğu bölgeye göre belirlenir.
“Aynı gün diş” seçeneği kemik eklenen vakalarda daha sınırlıdır, çünkü greftin üzerine erken yük binmesi istenmez. Bu konuyu İmplant Yapıldığı Gün Diş Takılabilir mi? yazımızda ayrıntılı anlattık.
Acele etmenin bedeli burada yüksektir. Kemik biyolojik bir hızla olgunlaşır ve bu hızı kısaltmanın güvenilir bir yolu yoktur.
Sonucu neler etkiler, riskler neler?
Kemik işlemlerinin sonucu yalnızca cerrahiye bağlı değildir. Bir kısmı sizin elinizdedir.
Sizin elinizde olanlar
- Sigara. En güçlü değiştirilebilir risk faktörüdür. 292 yayını kapsayan bir meta-analizde, sigara içenlerde implant kaybı riski içmeyenlere göre iki katın üzerinde bulunmuştur [6]. Greft işlemlerinde iyileşme kan dolaşımına bağlı olduğu için sigaranın etkisi daha da önem kazanır.
- Ağız bakımı. Yara bölgesinin temiz kalması enfeksiyon riskini azaltır. İmplant çevresi bakım için Ağız Duşu Nedir, Gerçekten İşe Yarar mı? yazımıza bakabilirsiniz.
- Önerilere uymak. İlk haftalarda greft bölgesine baskı yapmamak, yumuşak beslenmek ve kontrollere gelmek sonucu doğrudan etkiler.
Hekiminizin bilmesi gerekenler
- Diyabet. Bir meta-analizde diyabet ile implant kaybı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır [7]. Yine de kan şekerinin kontrol altında olması yara iyileşmesi için önemlidir; işlem öncesinde güncel değerleriniz istenebilir.
- Baş-boyun bölgesine radyoterapi. Aynı çalışmada implant kaybı riskini yaklaşık iki katına çıkardığı görülmüştür [7].
- Kemik erimesi (osteoporoz) ilaçları ve kan sulandırıcılar. Kullandığınız tüm ilaçları söyleyin; hiçbirini kendi kararınızla kesmeyin.
- Diş eti hastalığı öyküsü. İmplanttan önce tedavi edilmiş ve kontrol altında olmalıdır.
- Sinüzit ve sinüs ameliyatı öyküsü. Sinüs lifting planlanıyorsa önemlidir.
Olası riskler
Her cerrahi işlem gibi kemik işlemlerinin de riskleri vardır:
- Şişlik, morarma ve birkaç gün süren ağrı beklenen durumlardır.
- Enfeksiyon ya da greftin üzerindeki zarın açılması görülebilir; erken fark edildiğinde çoğu zaman yönetilebilir.
- Greftin bir bölümü zamanla eriyebilir ve hedeflenen hacmin tamamı elde edilemeyebilir.
- Sinüs liftingde sinüs zarı yırtılabilir; çoğu zaman aynı seansta onarılır.
- Alt çenede sinire yakın çalışılan vakalarda geçici, nadiren kalıcı uyuşukluk olabilir.
- Greft tutmazsa işlemin tekrarlanması gerekebilir.
Bu risklerin sizin için ne kadar geçerli olduğu muayene ve tomografi sonrasında konuşulur.
Sık sorulan sorular
Kemik grefti ağrılı bir işlem mi? İşlem lokal anestezi altında yapılır ve sırasında ağrı hissedilmez. Sonrasında birkaç gün süren şişlik ve ağrı olağandır; reçete edilen ilaçlarla çoğu hastada kontrol altında tutulur. Kaygılı hastalarda sedasyon seçeneği değerlendirilebilir.
Vücudum grefti reddeder mi? Organ naklindeki anlamıyla bir “ret” beklenmez, çünkü işlenmiş greftler canlı hücre içermez. Görülebilen sorun, greftin enfekte olması ya da yeterince kemiğe dönüşmemesidir.
Dişim yeni çekilecek. Kemik kaybını önlemek mümkün mü? Kısmen. Çekim sırasında yuvaya greft konarak hacmin korunması hedeflenebilir. Bir Cochrane derlemesine göre bu yöntem altı aylık kaybı azaltabilir, ancak kanıtın güvenilirliği düşüktür [2]. Uygun vakalarda implantın çekimle aynı seansta konması da bir seçenektir.
Yaşım ileri. Kemik işlemi için bir yaş sınırı var mı? Tek başına yaş bir engel değildir. Belirleyici olan genel sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar ve iyileşme kapasitenizdir.
Kısa implant daha mı dayanıksız? Uygun vakada geçerli bir seçenektir, ancak sonuçları standart implantlara göre daha değişkendir [5]. Bu yüzden her vakaya uygun değildir; karar kemiğin kalitesine ve gelecek yüke göre verilir.
Sinüs lifting sonrası nelere dikkat etmeliyim? İlk haftalarda sertçe sümkürmek, ağzı kapalı hapşırmak, pipetle içmek ve uçak yolculuğu gibi sinüs içi basıncı değiştiren durumlardan kaçınılması önerilir. Süreyi hekiminiz vakanıza göre belirler.
Kemik eklemeden protez yaptırsam olmaz mı? Olabilir. Köprü ya da hareketli protez bazı hastalar için makul seçeneklerdir. İmplant tek doğru cevap değildir; tüm seçeneklerin artı ve eksileriyle konuşulması gerekir.
Başka bir klinikte “kemiğiniz yok” dendi. İkinci görüş almalı mıyım? Evet, bu olağan ve yerinde bir adımdır. Elinizdeki tomografiyi yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi hızlandırır.
Son söz
Kemik yetersizliği bir son değil, planlamada hesaba katılması gereken bir veridir. Bazı hastalarda küçük bir ekleme yeter, bazılarında tedavi iki aşamaya yayılır, bazılarında ise en doğru karar kemik eklememektir.
Sizin için hangisinin uygun olduğu muayene ve üç boyutlu görüntüleme sonrasında belirlenir. İyi bir plan, “implant konabilir mi?” sorusundan çok “bu implant on yıl sonra da sağlıklı olur mu?” sorusuna cevap arar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişiye özel tedavi planının yerini tutmaz. Cerrahi işlemlerin sonuçları kişiden kişiye değişebilir.
Dr. Taylan Akça
Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Uzmanı
Akça Diş Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği
Kaynaklar
- Tan WL, Wong TLT, Wong MCM, Lang NP. A systematic review of post-extractional alveolar hard and soft tissue dimensional changes in humans. Clinical Oral Implants Research, 2012;23(Suppl 5):1–21. doi:10.1111/j.1600-0501.2011.02375.x
- Atieh MA, Alsabeeha NHM, Payne AGT, Ali S, Faggion CMJ, Esposito M. Interventions for replacing missing teeth: alveolar ridge preservation techniques for dental implant site development. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021. doi:10.1002/14651858.CD010176.pub3
- Wessing B, Lettner S, Zechner W. Guided bone regeneration with collagen membranes and particulate graft materials: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Oral & Maxillofacial Implants, 2018;33(1):87–100. doi:10.11607/jomi.5461
- Esposito M, Felice P, Worthington HV. Interventions for replacing missing teeth: augmentation procedures of the maxillary sinus. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014. doi:10.1002/14651858.CD008397.pub2
- Jung RE, Al-Nawas B, Araujo M, et al. Group 1 ITI Consensus Report: The influence of implant length and design and medications on clinical and patient-reported outcomes. Clinical Oral Implants Research, 2018;29(Suppl 16):69–77. doi:10.1111/clr.13342
- Mustapha AD, Salame Z, Chrcanovic BR. Smoking and dental implants: a systematic review and meta-analysis. Medicina, 2022;58(1):39. doi:10.3390/medicina58010039
- Chen H, Liu N, Xu X, Qu X, Lu E. Smoking, radiotherapy, diabetes and osteoporosis as risk factors for dental implant failure: a meta-analysis. PLoS One, 2013;8(8):e71955. doi:10.1371/journal.pone.0071955